ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ

Պատերա՞զմ, թե՞ խաղաղություն

Տեր-Պետրոսյան Լեւոն |


ԴԱՐՁՅԱ՞Լ ՀԱՅԻ ՃԱԿԱՏԱԳԻՐ

Չորս տարի առաջ Երրորդ հանրապետության հիմնադիր-նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը երկու անգամ հրապարակավ հանդես եկավ արմատական հարցադրումներով: Տարիների հեռվից մեկ անգամ եւս վերընթերցենք հիրավի մարգարեական այս փոքրածավալ, բայց գերխիտ նյութերը, ու փորձենք վերարժեւորել ապրածն ու ապրելիքի մասին հնամենի պատկերացումները, մանավանդ որ դա ժամանակին չվերաճեց ճշմարտության փնտրտուքի վիճաբանության՝ մնալով զգացմունքային հոխորտանքների մակարդակին:

Այստեղ չկա որեւէ դրույթ, որ չափազանց արդիական չլինի, եւ արդիականությունը չունի որեւէ այլ հիմնահարց, որ այստեղ չլինի. ավելին՝ այն, ինչ մեզ համար արդիական է ընդամենը հիմա, շատ հստակ ասվել էր տարիներ առաջ: Ցավալի է, որ այդ ասվածներին համարժեք ոչ մի հարցադրում չի արվում մինչեւ իսկ այսօր, երբ չխոստովանելով հանդերձ՝ նոր նախագահն է բախվել այն խութերին, որոնց մերժմամբ նա եկավ իշխանության, չնայած դրանք մեկ առ մեկ ժամանակին ցուցանել էր Տեր-Պետրսյանը:

Չլուծված արցախյան հարցը Հայաստանում անընդմեջ իշխանափոխությունների աղբյուր է. իսկ թե ինչի է հանգեցնում դա՝ վկա է ողջ ժողովուրդը:

Նախագահական արտահերթ ընտրությունից մեկ տարի անց լուսահոգի Վազգեն Սարգսյանը հայտարարեց. «...Մենք նաեւ ապացուցելու բան ունենք. Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը հեռանալով՝ մեզ վրա մեծ պատասխանատվություն է թողել: ...Հակասությունը եղել է Արցախի հարցի շուրջ...»:

Հիմա ապացուցելու հերթը ողջ ժողովրդինն է. մենք կա՛մ կապացուցենք, որ գոնե այսօր ի զորու ենք ընկալելու Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի ճշմարտացիությունը, կա՛մ մեր նացիոնալ-ռոմանտիզմով մեր պետության ու ժողովրդի համար կփորենք հերթական փոսը, որին սովոր ենք հետին թվով «հայի ճակատագիր» կոչել:

ՄԻՔԱՅԷԼ ՀԱՅՐԱՊԵՏԵԱՆ

ՍԵՐՈՒՆԴՆԵՐԻ ԳԱՂԱՓԱՐԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆԸ

1997թ. սեպտեմբերի 26-ին տեղի ունեցավ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի մամուլի ասուլիսը: Նախատեսված մեկ ժամի փոխարեն մոտ երկու ժամ տեւած ասուլիսի վերջում լրագրողներից մեկի այն հարցին, թե երբ կլինի

հաջորդ հանդիպումը Հայաստանի նախագահի հետ,

Լեւոն Տեր-Պետրոսյանն ասաց© «Աստված տա»։

ԿԱՐԵՆ ԹՈՓՉՅԱՆ (ԲիԲիՍի) - Վերջին ժամանակներս փորձագետները դադարել են քննարկել Հայաստանի տարածքով Ադրբեջանական նավթի երթուղին դեպի միջազգային շուկա։ Մասնավորապես, դա բացատրվում է ղարաբաղյան հիմնախնդրի չկարգավորված լինելով։ Ինչպե՞ս եք կարծում, ի՞նչ է կորցնում եւ ի՞նչ է ձեռք բերում Հայաստանը, որին դադարել են արժեւորել որպես տարանցիկ պետություն։ Շնորհակալ եմ։

- Նախ ես չէի համաձայնի Ձեր կարծիքին, թե փորձագետները կամ նավթային ընկերությունները դադարել են դիտել Հայաստանը որպես նավթամուղի անցկացման ճանապարհներից մեկը։ Հարցը այլ կերպ է դրված։ Այսօր խոսքն ընդամենը նախնական նավթի տեղափոխման ճանապարհների մասին է։ Բնական է, որ այդ նախնական նավթը պետք է անցնի արդեն գոյություն ունեցող գործող նավթամուղերով։ Դա ԲաքուՆովոռոսիյսկ նավթամուղն է եւ ԲաքուԲաթում նավթամուղը։ Ինչ վերաբերում է հիմնական նավթամուղին, ապա այդ հարցը դեռեւս ոչ միայն վճռված չէ, այլեւ քննարկումը, լավագույն դեպքում, սպասվում է մոտ կես տարի հետո։ Իսկ որ ղարաբաղյան խնդիրը այս հարցում իսկապես խոչընդոտ է, սա էլ գաղտնիք չէ։ Բոլորի համար էլ ցանկալի կլիներ, որ այս հարցը լուծված լիներ, եւ նավթամուղն անցներ Հայաստանով, որովհետեւ Հայաստանը Բաքվից Ջեյհան ամենակարճ ճանապարհն է։ Մենք ժամանակին առաջարկել էինք նաեւ, որ այս երկու հարցերը անջատվեն իրարից։ Կարելի էր ամենեւին չպնդել, որ նավթամուղը պետք է անցնի հարավային ճանապարհով, այսինքն հակամարտության գոտով ¥դա վերաբերում է Ֆիզուլու, Ջեբրայիլի եւ Զանգելանի շրջաններին, այնուհետեւ Մեղրիով դեպի Նախիջեւան¤, այլ դիտարկել հյուսիսային ճանապարհը, որը կապ չունի հակամարտության գոտու հետ։ Այս տարբերակը նույնպես գտնվում է փորձագետների փաթեթում։ Իսկապես, մենք չպետք է մոռանանք, որ այդ հարցի լուծումը կապված է Ղարաբաղի խնդրի կարգավորման հետ։

ԷԼԻՆԱ ԱՐԶՈՒՄԱՆՅԱՆ («Միր» ընկերություն) - Սեպտեմբերի 22ին «Թուրան» գործակալությունը հաղորդագրություն տարածեց այն մասին, թե իբր Յուկալովը հայտարարել է լրագրողներին, թե հայկական կողմը համաձայնվել է ղարաբաղյան խնդրի փուլ առ փուլ կարգավորման տարբերակին։ Նույնը պնդեց նաեւ Ադրբեջանի արտգործնախարարը։ Որքանով է դա համապատասխանում իրականությանը, եւ որոնք են համանախագահողների վերջին հանդիպման արդյունքները։

- Գիտեք ինչ, Բաքվում սովորություն կա միջնորդների անունից ¥Յուկալովի, դրանից առաջ Կազիմիրովի, Լամբախի անունից երկու դեպք է եղել¤ հայտարարություններ անել, որոնք հետագայում հերքվում են։ Ես այսօր, չունենալով Յուկալովի անմիջական կարծիքը, չեմ կարող մեկնաբանել այդ միջնորդավորված կարծիքը։ Ինչ վերաբերում է Հայաստանի դիրքորոշմանը, դրա մասին եղավ Հայաստանի ԱԳ նախարարության հայտարարությունը, որը կարծում եմ սպառիչ էր։ Վստահ եմ` այս լսարանում բազմաթիվ հարցեր կլինեն ԼՂ հարցի լուծման առնչությամբ, գուցե հնարավորություն կունենամ ավելի հանգամանորեն խոսել Հայաստանի մոտեցումների մասին եւ միջնորդական այն առաջարկների մասին, որոնք ներկայացվել են։

ԱՐՄԵՆ ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ (Ռադիոգործակալություն) - Պարոն նախագահ, Ձեր կարծիքով ինչպիսի՞ ազդեցություն կարող է ունենալ իսրայելա-թուրքական ռազմական համագործակցությունը ողջ տարածաշրջանի վրա ընդհանրապես ¥ի նկատի ունեմ Մերձավոր արեւելքը, Պարսից ծոցը, Անդրկովկասը¤ եւ Հայաստանի վրա մասնավորապես։

- Ես կարծում եմ բոլոր այն համաձայնությունները, որոնք ուղղված են տարածաշրջանում զանազան երկրների հետ հակամարտությունների խորացմանը, այս կամ այն կերպ կազդեն նաեւ Հայաստանի վրա։ Եթե իսրայելա-թուրքական ռազմական համագործակցությունը ուղղված է արաբական երկրների դեմ, բնական է՝ սա ավելի պիտի խորացնի լարվածությունը Մերձավոր արեւելքում եւ ավելի անորոշ դարձնի Հայաստանի իրավիճակը, քանի որ մենք Կովկաս լինելուց բացի, ավելի մերձավորարեւելյան տարածաշրջանի երկիր ենք։

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԳԱԼԱՋՅԱՆ («Իրավունք») - Հարցը վերաբերում է անցած տարվա իրադարձություններին։ Ձեր նախկին զինակից, «Ազգային առաջադիմություն» կուսակցության նախագահ Ալբերտ Բաղդասարյանն իր հարցազրույցներից մեկում պնդում էր, թե անցյալ տարվա սեպտեմբերի 25ին Ձեր անձնական ինքնաթիռը պատրաստ էր թռիչքի։ Ձեր դուրս գալը ամառանոցից խոչընդոտել էին Վազգեն Սարգսյանի տղաները։ Կարո՞ղ եք հաստատել կամ հերքել այդ պնդումը։

- Ես Ձեզ խորհուրդ կտամ հավատալ Ալբերտ Բաղդասարյանին, եթե դա Ձեզ հաճելի է։

ԱՐՄԵՆ ԽԱՆԲԱԲՅԱՆ («Ռեսպուբլիկա Արմենիա») - Պարոն նախագահ, եթե ծանոթանանք Ադրբեջանի եւ Վրաստանի լրատվական միջոցների հաղորդագրություններին, կարծիք կստեղծվի, որ այդ երկրներում գտնում են, թե Հայաստանն անուղղակի կերպով ձգտում է խոչընդոտել Կովկասում եւ Անդրկովկասում ինտեգրացման գործընթացներին, այդ թվում, այսպես կոչված, Կովկասյան ԵԱՀԿ-ի ստեղծմանը։ Նույնիսկ այն կարծիքն է ստեղծվում, որ ոչ այնքան ղարաբաղյան խնդրի առկայության, այլ իր ռուսամետության պատճառով է, որ Հայաստանը խոչընդոտում է դրան, քանի որ Ռուսաստանը շատ դեմ է կովկասյան նման ինտեգրացմանը։ Ի՞նչ կարող եք ասել այդ մասին։

- Ես թռուցիկ եմ ծանոթ նման մեկնաբանություններին։ Դուք խտացրիք դա, եւ ես, հավատալով Ձեր խտացմանը, պատասխանում եմ ոչ թե նրանց, այլ Ձեզ։ Մի քանի հարց է շփոթված։ Ես տեղյակ եմ, որ Կովկասյան ԵԱՀԿ-ի մարմին ստեղծելու հարցին, որ առաջ է քաշվել, նախաձեռնվել է հիմնականում Չեչենստանի կողմից, անկախ այն ամենից՝ ինչ գրվում է մամուլում, դեմ են նաեւ Վրաստանը եւ Ադրբեջանը, որոնք ունեն դժվարություններ Չեչենստանի հետ՝ նրանց չնեղացնելու առումով։ Կար Ելցինի նախաձեռնությունը՝ կիսլովոդսկյան հանդիպումը, որը տեղի էր ունենում կովկասյան չորս պետությունների ղեկավարների միջեւ ¥Ռուսաստան, Վրաստան, Ադրբեջան եւ Հայաստան¤, եւ որոշում էր կայացվել այդ կիսլովոդսկյան հանդիպումը կամ գագաթնաժողովը դարձնել պարբերական։ Եվ այս անգամ էլ Մոսկվայում, այցելության ժամանակ, այս հարցը լրջորեն քննարկվեց, եւ ես ողջունեցի այդ գաղափարը։ Չեչենական նախաձեռնությունը, փաստորեն, ելցինյան նախաձեռնությունը ձախողելու մի ձեւ էր։ Վստահ եմ, որ Ռուսաստան, Հայաստան, Ադրբեջան եւ Վրաստան գագաթնաժողովը շատ ավելի լուրջ բովանդակություն եւ հեռանկար ունի, քան չեչենական առաջարկությունները։

ՎԱՀԱԳՆ ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ (Հայաստանի ամերիկյան համալսարան) - Մեծարգո նախագահ, անկախությունը որպես գաղափարախոսություն Ձեր եւ Ձեր սերնդինն է։ Այն արդեն իրականություն է։ Ըստ Ձեզ, որո՞նք պետք է լինեն գալիք սերնդի գաղափարախոսությունն ու նպատակները։

- Ճիշտ կլիներ, որ այդ հարցը ուղղեիք իմ տղային, որը հաջորդ սերնդի ներկայացուցիչն է։ Սա կատակ է։ Ո՞րը պետք է լինի հաջորդ սերնդի գաղափարախոսությունը։ Հաջորդ սերնդի եւ հաջորդ բոլոր սերունդների գաղափարախոսությունը պետք է լինի մեր պետականության ամրապնդումը, մեր ժողովրդի բարգավաճումը եւ մեր երկրի ծաղկումը։

ՍԵՎԱՆ ԴԵՅՐՄԵՆՋՅԱՆ («Ժամանակ», Ստամբուլ) - Ուզում եմ իմանալ, թե ինչ վիճակում են գտնվում այսօր Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունները։ Եվ ինչպիսի՞ն կլինի Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունների տեսքը Ձեր նախագահության շրջանում։

- Այս հարցի շուրջ մենք բազմիցս ենք արտահայտվել, գուցե նույնիսկ կարելի է ասել, որ ամեն ինչ ասված է։ Մենք որեւէ խնդիր չունենք։ Պատրաստ ենք այսօր եւեթ, այս վայրկյանին, առանց որեւէ նախապայմանի Թուրքիայի հետ սկսել լուրջ առեւտրատնտեսական հարաբերություններ, բացել սահմանները, Թուրքիային տրամադրել մեր ճանապարհները՝ տարանցիկ առեւտրի համար։ Թուրքիան նույնպես, կարծեք թե, այդ ամենին համաձայն է, բայց իր համար ստեղծել է մի թակարդ, որից չի կարողանում դուրս գալ, քանի որ Հայաստանի հետ հարաբերությունների բարելավումը նա կապում է հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների բարելավման, մասնավորապես, ԼՂ խնդրի կարգավորման հետ։ Մենք փորձեցինք նրանց ապացուցել, համոզել, որ նրանք պետք է կարողանան անջատել հայ-թուրքական հարաբերությունների բարեկարգումը, նորմալացումը հայ-ադրբեջանական հարաբերություններից, սակայն դա չհաջողվեց։ Միգուցե մենք ենք մեղավոր, որ լավ չենք բացատրել։ Ինչեւէ, ես գտնում եմ, որ եթե Թուրքիան իսկապես շահագրգռված է Հայաստանի հետ բարիդրացիական հարաբերություններ հաստատելու, եթե Թուրքիան իսկապես շահագրգռված է նպաստել ԼՂ հարցի լուծմանը, որը նա ըստ էության դարձրել է հարաբերությունների բարելավման նախապայման, ապա ես գտնում եմ, եւ սա իմ խորին համոզումն է, որ Թուրքիան իր նպատակներին շատ ավելի հեշտությամբ կհասներ, եթե մինչեւ հիմա բարելաված լիներ իր հարաբերությունները Հայաստանի հետ։ Հայաստանի հետ հարաբերությունների բարելավմամբ Թուրքիան կնպաստեր նաեւ ԼՂ հարցի խաղաղ լուծմանը։

ԱՐԱՅԻԿ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ (Արմենպրես) - Պարոն նախագահ, վերջին տարիներին մեր քաղաքական գործիչների կողմից հատկապես շատ է խոսվում ազգային գաղափարախոսության, ազգային ծրագրերի անհրաժեշտության մասին, իսկ Դուք մի առիթով նշեցիք, որ ազգային գաղափարախոսությունը կեղծ կատեգորիա է։ Կարելի՞ է իմանալ՝ դա ի՞նչ մեկնություն ուներ՝ քաղաքակա՞ն, գիտակա՞ն, թե՞ փիլիսոփայական, եւ արդյո՞ք Դուք ընդունում եք անհատի գործոնը պատմության մեջ եւ մասնավորապես մեր պետության կայացման գործում։

- Ես արտահայտել եմ ոչ փիլիսոփայական, ոչ քաղաքական, ոչ էլ գիտական միտք։ Ես արտահայտել եմ ընդամենը շատ պարզ միտք. շատ պարզ, մարդկային միտք, որը բխում է ժողովրդավարության իմ հասկացությունից։ Ես ասել եմ ազգային գաղափարախոսությունը կեղծ կատեգորիա է։ Այսօր էլ կրկնում եմ, վաղն էլ կասեմ։ Ի՞նչ նկատի ունեմ։ Ի՞նչ են այդ մարդիկ հասկանում ազգային գաղափարախոսության տակ։ Մեկ բան՝ ամբողջ ազգը պետք է ընդունի այդ գաղափարախոսությունը։ Ես այսպես եմ հասկանում։ Ամբողջ ազգն ընդունում է մեկ գաղափարախոսություն միայն տոտալիտար համակարգերում, միայն իդեոլոգիական պետություններում։ Իսկ եթե ժողովրդավարություն է, ապա ոչ ոք ոչ ոքի չի կարող պարտադրել որեւէ գաղափարախոսություն։ Հայաստանում այսօր առկա բոլոր գաղափարախոսությունները՝ լինի դա կոմունիստական, սոցիալ-դեմոկրատական, լիբերալ-դեմոկրատական, ազգայնական, թե ծայրահեղ-ազգայնական՝ ինձ համար ազգային գաղափարախոսություններ են, որովհետեւ սրանցից յուրաքանչյուրն իր մեջ է տեսնում ազգի խնդիրների լուծման լավագույն ճանապարհը։ Եթե ազգին պարտադրվում է ազգային գաղափարախոսություն, դրանով խաչ եք քաշում ժողովրդավարության վրա։ Կա՛մ մեկը, կա՛մ մյուսը։ Այո՛, հնարավոր է ազգին պարտադրել մի գաղափարախոսություն։ Այդպիսի բան տեսել ենք եւ տեսել ենք նաեւ դրա հետեւանքները։

ՀԱԿՈԲ ԱՍԱՏՐՅԱՆ («Ազգ») - Անցյալ տարի նախընտրական պայքարի ընթացքում Դուք հայտարարեցիք, որ եթե Հայաստանի ընդդիմությունը գա իշխանության, ապա Ղարաբաղում կսկսեն ռազմական գործողություններ, այսինքն պատերազմը կվերսկսվի։ Այսօր ինչպիսի՞ն է իրավիճակը, մանավանդ, եթե նկատի ունենանք, որ ԼՂ պաշտպանության նախարարը նույնպես չի բացառում ռազմական գործողությունների վերսկսումը՝ այս անգամ չկապելով Հայաստանում ընդդիմության իշխանության գալու հետ։

- Ես, այո՛, հայտարարել եմ նման բան։ Բառացի ոչ այնպես, ինչպես Դուք եք ասում, բայց էությունը ճիշտ եք արտահայտում։ Այո՛, ես համոզված էի, որ ընդդիմությունը, գալով իշխանության գլուխ, պիտի սկսեր դիմել արկածախնդրությունների, որոնցից առաջինը լինելու էր Ղարաբաղում պատերազմի վերսկսումը։ Բայց, գիտեք ինչ, սա մի ենթադրություն է, որը հնարավոր չէ ապացուցել։ Ինչպես գիտեք, պատմության մեջ «եթե» գոյություն չունի։ Ինչ վերաբերում է Բաբայանի հայտարարություններին, ապա ես կարծում եմ դրանք անզգույշ, ոչ ճկուն հայտարարություններ են, մանավանդ կարգավորման պրոցեսի այսօրվա վիճակի տեսակետից։ Գիտեք, ես կուզեի հակված լինել դա համարելու անձնական մի կարծիք, որը բացարձակապես չի արտահայտում ԼՂՀ կառավարության կարծիքը։ Մենք եւ ամբողջ աշխարհը տեսանք, որ ԼՂ ժողովուրդն անցկացրեց ժողովրդավարական ընտրություններ։ Ե՛վ ինձ համար, ե՛ւ ամբողջ աշխարհի համար ԼՂ կարծիքը արտահայտում է ԼՂՀ նախագահը։ Իսկ պաշտպանության նախարարը, բնական է, միշտ պետք է պատրաստ լինի պատերազմի։ Ցանկացած պաշտպանության նախարար, նաեւ մեր Վազգեն Սարգսյանը։ Քաղաքականությունը՝ քաղաքականություն, մենք պետք է ձգտենք խաղաղության, բայց խաղաղությանը ձգտելու ամենահիմնական կռվաններից մեկն էլ բանակի հզորությունն է, ռազմական ուժը, որը ես դիտում եմ ոչ թե որպես պատերազմի գործոն, այլ՝ խաղաղության գործոն։ Այո, պաշտպանության նախարարը պետք է պատրաստ լինի պատերազմի, որպեսզի ոչ մի անակնկալի չգա։ Ինչ վերաբերում է ընդհանրապես պատերազմի հնարավորությանը, ես պետք է ասեմ հետեւյալը. ես գտնում եմ, որ առաջիկայում պատերազմ չի լինելու, որովհետեւ խաղաղության գործընթացն արդեն բավականին լրջացել է։ Պատերազմն այսօր ձեռնտու չէ ոչ մի կողմին՝ ո՛չ Ղարաբաղին, ո՛չ Ադրբեջանին, քանի որ հույս կա, եւ շատ լուրջ հույսեր կան, որ այդ հարցը կլուծվի խաղաղ ճանապարհով։

ՏԻԳՐԱՆ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ («Ինտերֆաքս») - Մեծարգո նախագահ, վերջին ժամանակներս հաճախակի խոսում են Ադրբեջանի եւ Հայաստանի ռազմական ուժերի հարաբերակցության մասին։ Մեծ մասամբ Ադրբեջանի առավելությունն է նշվում այս հարցում։ Ներկայումս ի՞նչ հարաբերակցություն ունեն ռազմական ուժերը՝ Հայաստանի եւ Ադրբեջանի։ Այդ կապակցությամբ, հետաքրքիր է իմանալ նաեւ՝ կա՞ որեւէ արդյունք եռակողմ հանձնաժողովի աշխատանքում, որը զբաղվում է Ռուսաստանի զենքը Անդրկովկաս ներկրելու հարցով։

- Առաջին հարցի առնչությամբ© թվեր չեմ ասի։ Մենք ռազմական գաղտնիքներ հրապարակելու իրավունք չունենք։ Այո՛, մեր հաշվումներով՝ վերջին հինգ տարիների ընթացքում Ադրբեջանը ստացել է կրկնակի, եռակի անգամ ավելի շատ զենք, տեխնիկա եւ զինամթերք, քան Հայաստանը։ Անցած պատերազմների ընթացքում Ադրբեջանն իր այդ ձեռք բերած տեխնիկայի, զինամթերքի, զենքի հիմնական մասը սպառել է, մաշեցրել է։ Այսօր, ես գտնում եմ, կա հավասարակշռություն, եւ եթե այդպես չլիներ, եթե Ադրբեջանն այսօր էլ ունենար այդ կրկնակի-եռակի գերակշռությունը, վստահ եմ, նա վաղուց պատերազմը վերսկսած կլիներ։ Ինչ վերաբերում է հանձնաժողովին, ապա հանձնաժողովն իր աշխատանքներն ըստ էության դեռ չի սկսել։ Դեռեւս եռակողմ հանդիպում տեղի չի ունեցել։ Առայժմ ընթանում են երկկողմ խորհրդակցություններ։

ԺՈՐԱ ՄԱՆՈՒՉԱՐՅԱՆ (Ամերիկայի ճարտարագետների եւ գիտնականների միություն, ԱՄՆ) -Լոս Անջելեսում սփյուռքահայությունն ունի հսկայական տեխնիկական, տեխնոլոգիական եւ գիտական ներուժ։ Արդյոք Դուք ինչպե՞ս եք նախատեսում օգտագործել այդ տեխնիկական հնարավորությունները մեր երկրի առաջընթացի եւ զարգացման համար։

- Ես նախ մի քիչ չեմ հասկանում, թե ինչ են նշանակում այդ տեխնիկական հնարավորությունները Լոս Անջելեսում։ Դա ի՞նչ է© տներում հաստոցնե՞ր ունեն, կոմպյուտերնե՞ր ունեն, թե՞ դրանք հիմնարկություններ են կամ կազմակերպություններ։ Ունեն ռադիոկայաններ, հեռուստակայաններ, մամուլի կենտրոններ, որոնք մենք մինչեւ հիմա լավ չենք օգտագործում։ Այո՛, լավ չենք օգտագործել, այսուհետեւ պետք է լավ օգտագործենք։ Այս հարցում մենք արդեն լուրջ աշխատանքներ ենք տանում, նաեւ մամուլի նոր ստեղծված վարչության հետ։ Տեխնիկական հագեցումը, կարծում եմ, միջազգային եւ ներհանրապետական առաջիկա կարեւորագույն խնդիրներից է, եւ մենք պետք է աշխատենք այդ հնարավորությունները լավագույնս օգտագործել։ Ինչ վերաբերում է Հայաստանում այդ ներուժի օգտագործմանը, ապա ես կարծում եմ՝ դրա հնարավորությունները վաղուց կան, եւ ով ուզել է՝ կարողացել է իր հնարավորությունների սահմաններում Հայաստանին օգնել ե՛ւ «Հայաստան» հիմնադրամի միջոցով, ե՛ւ նպատակային ծրագրերի իրականացման, ե՛ւ համատեղ ձեռնարկությունների միջոցով։ Մասնավորապես, Լոս Անջելեսից բավականին գործարարներ արդեն Հայաստանում ունեն համատեղ ձեռնարկություններ, նույնիսկ առանձին սեփական ձեռնարկություններ։

ՆԱՐԻՆԵ ՄԿՐՏՉՅԱՆ («Նոր հազարամյակ» ամսագիր) - Պարոն նախագահ, ես իմ հարցը տալիս եմ ելնելով այն համոզումից, որ Դուք հակված չեք Ձեզ համարել անսխալական։ Ասացեք խնդրեմ, եթե Ձեզ հնարավորություն տրվի ուղղելու Ձեր կառավարման ժամանակահատվածում կատարած որեւէ սխալ, Դուք ո՞ր սխալը կնախընտրեիք ուղղել։

- Դժվար հարց եք տալիս։ Մի սխալ ես չէի ուղղի© հավանաբար, տասնյակ սխալներ կուղղեի։ Երբեմն կարելի էր ավելի ճիշտ կողմնորոշվել կադրերի ընտրության հարցում, ոչ միայն ես, այլ նաեւ մեր ողջ գործադիր իշխանությունը կարող էինք ավելի համարձակ լինել տնտեսական բարեփոխումների իրականացման գործընթացում։ Մենք ունեցել ենք, այո՛, ե՛ւ վրիպումներ, ե՛ւ հապաղումներ։ Պատմությունը հետին թվով դատելիս միշտ կարելի է այնպես սրբագրել, որ ստեղծվի իդեալական գործունեություն։ Այնպես որ, մեկ սխալ ես չեմ նշի© տասնյակ սխալներ կարելի է նշել։

ՆԱՐԻՆԵ ԴԻԼԲԱՐՅԱՆ («Լրաբեր») - Պարոն Տեր-Պետրոսյան, Ձեր կարծիքով, աջ բլոկի կազմավորումը չի՞ դանդաղում արդյոք, եւ այդ կապակցությամբ 1999թ. խորհրդարանական ընտրություններում, Ձեր կարծիքով, ո՞ր ուժերը պետք է հիմնականում մրցակցեն։

- Ես չեմ կարծում, որ դանդաղում է, եւ Դուք ճիշտ ժամկետ նշեցիք։ Այդ աջ ուժերի մի նոր միջկուսակցական կամ արդեն միակուսակցական դաշինքը լիովին ձեւավորված կլինի 1999թ© ընտրություններից մի քանի ամիս առաջ։ Դա նշանակում է, առնվազն, որ այս ուժը լրջորեն կմասնակցի այդ ընտրություններին։ Ինչ վերաբերում է մյուս ուժերին, ես չեմ կարող ասել, թե նրանք ինչպես կարող են կազմակերպվել եւ ինչ փաստարկներ կարող են բերել այս ուժի դեմ։

ԱՎԵՏ ԴԵՄՈՒՐՅԱՆ (ՌԻԱ «Նովոստի» եւ «Առկա» գործակալություններ) - Պարոն նախագահ, ինչպե՞ս եք Դուք վերաբերվում տեղեկատվական թափանցիկությանը սեփականաշնորհման գործընթացում։ Եվ այս պատրվակով՝ որքանո՞վ դա կաջակցի հայ-ռուսական տնտեսական հարաբերություններին։

- Եթե ճշտեիք հարցը© ի՞նչ է նշանակում թափանցիկություն։ Ձեր հարցից ես ենթադրում եմ, որ սեփականաշնորհման գործընթացը գաղտնի է պահվում, աճուրդները թաքցվում են մեր լրագրողներից, այո՞, այդպիսի փաստե՞ր կան։

ԱՎԵՏ ԴԵՄՈՒՐՅԱՆ - Չի հրապարակվում։

- Եթե դուք հետաքրքրվում եք՝ կարող եք այդ փաստերը ստանալ։ Չե՞ք կարող։ Որեւէ լրագրողի մերժե՞լ են որեւէ տեղեկություն տալ սեփականաշնորհման գործընթացի վերաբերյալ, աճուրդների վերաբերյալ, գնահատումների վերաբերյալ։ Ես կխնդրեմ բոլոր կոնկրետ փաստերը ինձ ներկայացնել։

ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ - Խոսքը միջազգային աճուրդների մասին է։

- Միջազգային աճուրդն ունի իր օրենքները։ Գործարքի գաղտնիությունը պետք է պահպանվի։ Այլապես ոչ մի գործարք տեղի չի ունենա։ Գործարքի գաղտնիությունը որոշ ժամկետում պիտի պահպանվի։ Եթե գաղտնիք չպահպանվի, ոչ մի գին չեն տա։

ՄԱՐԻՆԵ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ (Արմենպրես) - Մեծարգո պարոն նախագահ, Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության» 1500-ամյա հոբելյանին նվիրված հանդիսության ժամանակ, հիշատակելով պատմահոր կողմից ազգային արժանապատվության եւ սեփական ուժերի գնահատման իրապաշտական գիտակցության ընկալումը, Դուք նշեցիք, որ այսօր էլ մեր ժողովրդին հենց այդ է անհրաժեշտ։ Արդյո՞ք մեր ժողովուրդը, պետությունը, իշխանությունները, քաղաքական ուժերը անցած 6 տարիների ճանապարհը անցել են հենց այդ գիտակցությամբ։

- Ես ուզում եմ հիշել, նախ, կոնկրետ ինչ եմ ասել։ Խորենացին շատ մեծ միտք է արտահայտել դեռ 1500 տարի առաջ, կարողացել է փայլուն կերպով ձեւակերպել «Ոտքերդ վերմակիդ չափով երկարացրու» բանաձեւը։ Այո՛, ես գտնում եմ՝ եթե ազգը չի կարողանում ճիշտ գնահատել իր ուժերը, ոչ միայն ազգը, այլեւ մարդը, եթե ինքը չի կարողանում գնահատել իր ուժերը, այդ ազգն ու այդ մարդը կարող են մատնվել խայտառակ վիճակների, ինչպես մենք տեսնում ենք ամեն քայլափոխի։ Առնվազն ես եւ իմ ընկերներն առաջնորդվել ենք այդ գիտակցությամբ։ Մենք, համենայն դեպս, չենք արել մի քայլ՝ դա լինի քաղաքականության մեջ, թե տնտեսության, որը վեր լիներ մեր ուժերից, մեր հնարավորությունների սահմանից։ Խորենացին դա՛ է ասել։

ԱԼՎԱՐԴ ԲԱՐԽՈՒԴԱՐՅԱՆ (Տեղեկատվության վարչություն) - Մեծարգո պարոն նախագահ, տարածաշրջանի երկրները՝ Թուրքիան, Իրանը, Ադրբեջանը, Վրաստանը, տարբեր մակարդակներով, բազմիցս ընդգծել են իրենց երկրների ձգտումը եւ հնարավորությունը տարածաշրջանում առաջնորդ դառնալու համար։ Եթե Դուք ընդհանրապես ընդունում եք տարածաշրջանային լիդեր գաղափարը, ապա, ըստ Ձեզ, Հայաստանն ի՞նչ հնարավորություններ կունենա ապագայում նման դեր ստանձնելու համար։

- Նայած՝ ինչ եք հասկանում տարածաշրջան ասելով։ Եթե հասկանում եք Մերձավոր արեւելքը, ապա ո՛չ Հայաստանը, ո՛չ Վրաստանը, ո՛չ Ադրբեջանը երբեք լիդեր չեն դառնա։ Նորից Խորենացուն հիշենք։ Ինչ վերաբերում է Թուրքիային, այո՛, Թուրքիան ունի նման հավակնություններ մերձավորարեւելյան տարածաշրջանում։ Այսօր արդեն ավելի լայն, նույնիսկ մի նոր տերմին գոյություն ունի։ Մեր մամուլում չեմ հանդիպել, բայց արդեն գիտնականների, փորձագետների մակարդակում շատ սովորական տերմին է դարձել© Մեծ մերձավոր արեւելք, որն ընդգրկում է նաեւ Կովկասը եւ Միջին Ասիան։ Այո՛, Թուրքիան հավակնում է այս տարածաշրջանում դառնալ նման լիդեր, բայց, վստահ եմ, դա նույնպես չի հաջողվի, որովհետեւ Թուրքիան այնքան հակասություններ ունի տարածաշրջանի մյուս երկրների հետ, որոնցից մի քանիսը նույնպես չէին զլանա լիդերություն անելու։

ԳԵՎՈՐԳ ԱՍԱՏՐՅԱՆ (Հայաստանի ազգային հեռուստատեսություն, «Լրաբեր») - Պարոն նախագահ, Ազգային ժողովի նախորդ նստաշրջանում փորձ արվեց ստեղծել կոռուպցիայի դեմ հանձնաժողով։ Ձեր կարծիքով, Հայաստանում կա՞ կոռուպցիա։ Եթե այո, ի՞նչ միջոցներով պետք է պայքարել դրա դեմ։

- Եթե ես ասեմ, որ Հայաստանում չկա կոռուպցիա, Դուք ինձ կհավատա՞ք։ Իհարկե, կա կոռուպցիա, եւ դա մեր ամենամեծ չարիքներից է, մենք այստեղ հասկանում ենք եւ մեղքի մեր բաժինը, հասկանում ենք եւ անցյալի ժառանգությունը, նկատի ունեմ ե՛ւ բարքերի տեսակետից, ե՛ւ ուղղակի կադրերի` մեր վարչական կամ պետական ապարատի կադրերի տեսակետից։ Այս ամենը, գումարած տնտեսության անկման ժամանակ Խորհրդային Միության քայքայումից հետո առաջացած այդ քաոսային, անորոշ վիճակը, օրենսդրության բացակայությունը, իսկ հետագայում՝ օրենսդրության անկատարությունը, ստեղծում են շատ լուրջ հող կոռուպցիայի համար։ Կա նաեւ մի այլ հանգամանք© դա պետական պաշտոնյաների վարձատրության հարցն է։ Եթե պետական պաշտոնյաներին՝ լինի դա տեղական իշխանությունների, թե ոստիկանության, կամ բժիշկներին անգամ ¥որոնք նույնպես պետական պաշտոնյաներ են¤, որովհետեւ բյուջետային աշխատողներ են, վարձատրում ես 20-30 դոլար, նրանք կաշառք են վերցնելու։ Կաշառակերության դեմ պայքարի միջոցները, ես կարծում եմ, հետեւյալն են. նախ՝ օրենսդրության կատարելագործումը, որպեսզի օրենքներում չլինեն հակասություններ, չլինեն բացթողումներ, որոնցից ցանկացած չինովնիկ կարող է օգտվել՝ սեւ գործարքներ կատարելու համար։ Երկրորդը կադրերի վերապատրաստման, կադրերի մաքրման խնդիրն է։ Դա շարունակ տեղի է ունենում© անընդհատ փոփոխություններ, անընդհատ հեռացվում են աշխատանքից։ Միայն ՆԳՆ համակարգում անցյալ սեպտեմբերից մինչեւ այս տարվա սեպտեմբեր՝ մեկ տարվա կտրվածքով ¥նույնիսկ կարող եք համարել՝ ընտրությունից հետո մեկ տարվա ընթացքում¤ ՆԳՆ համակարգում 57 անձի նկատմամբ հարուցվել է քրեական գործ, որոնցից դատապարտվել եւ պատիժ են կրում 42-ը, մնացածի նկատմամբ քննությունը շարունակվում է։ Վարկաբեկիչ հանգամանքներով աշխատանքից ազատվել են, այսինքն՝ վարչական տույժի են ենթարկվել 293 աշխատող, 1100 աշխատող էլ ենթարկվել են կարգապահական տույժերի։ Այս աշխատանքը շարունակվում է բոլոր նախարարություններում, բոլոր գերատեսչություններում։ Հաջորդը, ինչպես արդեն ասացի, վարձատրության խնդիրն է։ Այո՛, գուցե մենք ազգովին պիտի մտածենք, կոռուպցիայի դեմ պայքարը համարենք առաջին գործ, եւ դուք էլ օգնեք մեզ, ԱԺին։ Եթե պետության միջոցները չեն ներում բոլորին բարձր աշխատավարձ վճարել, պետք է գոնե դատավորներին ու ոստիկանությանն այդ աշխատավարձը վճարել։ Չգիտեմ, այդ գիտակցությունը այսօր հնարավո՞ր է սերմանել, թե՞ ոչ։ Հանուն ձեզ, հանուն մեր ժողովրդի բարիքի դա պետք է անել։ Ի դեպ, մեր հարեւան Վրաստանն արդեն համարձակորեն գնացել է այդ քայլին։ Թեեւ աշխատավարձերը ավելի ցածր են, քան մեզ մոտ, բյուջեն ըստ շնչի ավելի ցածր է, քան մերը, բայց նրանք դատավորներին, օրինակ, նշանակել են շուրջ 300 դոլար աշխատավարձ։ Սա էլ մի միջոց է կոռուպցիայի դեմ պայքարելու համար։ Բայց դրա համար պետք է հասարակական համապատասխան մթնոլորտ։

ԱՐՄԱՆ ՎԱՆԵՍՔԵՀՅԱՆ («Գոլոս Արմենիի») - Պարոն նախագահ, եթե կարելի է, մեկնաբանեք մի փաստ© երեկ՝ սեպտեմբերի 25-ին Պետական դուման իր աջակցությունն է հայտնել ռուսբելոռուսական միությանը Հայաստանի միանալու նախաձեռնությանը՝ 344 «կողմ», 1 «դեմ» ձայների հարաբերակցությամբ։ Այդ թիվը ինչպե՞ս կմենկնաբանեիք։

- Նախ մի ճշտում© Հայաստանի նախաձեռնություն գոյություն չունի։ Հայաստանում ինչ-որ հասարակական ուժեր հանդես են եկել նման նախաձեռնությամբ։ Ինչ վերաբերում է Դումայի այդ որոշմանը, այն ինձ չի զարմացնում բացարձակապես։ Դումայում այդ քվեարկությունը, կարծում եմ, արդյունք է տարբեր շարժառիթների, որովհետեւ տարբեր են քաղաքական ուժերը, որ նման ձեւով քվեարկել են։ Համոզված եմ՝ մի մասը անկեղծորեն, ազնվորեն եւ Հայաստանի նկատմամբ բարեկամական ամենաջերմ զգացմունքներով շահագրգռված է, որ Հայաստանը միանա այդ միությանը։ Մի այլ մասը նույնքան անկեղծորեն, նույնքան ազնվորեն եւ բարեկամաբար կողմնակից է հայռուսական հարաբերությունների խորացմանն ու ամրապնդմանը։ Մի մասի մոտ խոսում են իմպերիական զգացմունքները, որովհետեւ սրանում տեսնում են ինչ-որ շանս՝ վերագտնելու Ռուսաստանի երբեմնի փառքն ու հզորությունը։ Իսկ ինչ վերաբերում է ընդհանրապես ե՛ւ փաստաթղթին, ե՛ւ այս գործընթացին, որ տեղի է ունենում Հայաստանում, գուցե լավ առիթ է, որ ես միանգամից այդ հարցին պատասխանեմ, եթե դուք ինձ թույլ տաք։ Առաջինը© պետք է փաստաթղթում գնահատել նաեւ շատ կարեւոր պահեր։ Երեկվա որոշմամբ Դուման, փաստորեն, իր աջակցությունն է հայտնում եւ ողջունում է հայռուսական վերջին բարեկամական պայմանագրի ստորագրումը եւ իր կամքն է արտահայտում՝ խորացնել Հայաստանի հետ բարեկամական հարաբերությունները՝ Հայաստանը դիտելով որպես ստրատեգիական հուսալի պարտնյոր։ Ինչ վերաբերում է Հայաստանում այս պրոցեսին, դուք գիտեք, որ կոմունիստների նախաձեռնությամբ եւ մտավորականների խմբի նախաձեռնությամբ, իրարից անկախ, նման ստորագրություններ հավաքվել են։ Ես չգիտեմ, ասում են՝ շուրջ 1 մլն է։ Շատ լավ, բայց ապա՝ ես կուզեի ասել հետեւյալը© կարծում եմ, այսօր այս հարցի արծարծումը վնասակար է հայ-ռուսական բարեկամության, համագործակցության եւ փոխօգնության պայմանագրի վավերացման խնդրի տեսակետից։ Ես գտնում եմ, որ որոշ ուժեր փորձելու են խոչընդոտներ հարուցել մեր կնքած պայմանագրի վավերացման հարցում։ Ադրբեջանը պատահաբար չի սկսել իր այս մամլո արշավը մեր պայմանագրի դեմ։ Մենք փորձն էլ ունենք© հիշեք՝ Ադրբեջանը Ռուսաստանի կողմից Հայաստանին իբր թե անօրինական զենք տրամադրելու հարցը բարձրացրեց այն ժամանակ, երբ Ռուսաստանի Դումայում դրվել էր Հայաստանում ռուսական բազայի հետ կապված պայմանագրի վավերացման հարցը։ Ադրբեջանի ամբողջ պայքարն ուղղված էր այդ պայմանագրի վավերացման վիժեցմանը, եւ դա նրանց չհաջողվեց։ Ձեզ թվում էր, թե մենք հերթական դիվանագիտական պարտությունն ենք կրել, քանի որ ամբողջ մամուլը ողողված էր ադրբեջանական այս աղմուկով, բայց, իրականում, Ադրբեջանը ջախջախիչ դիվանագիտական պարտություն կրեց© դուք հիշում եք, ինչպիսի քվեարկության արդյունքներ ունեցավ այդ պայմանագրի վավերացումը։ Հիմա նույնն է տեղի ունենում։ Ադրբեջանը պիտի ամեն ինչ անի, որպեսզի վիժեցնի հայ-ռուսական պայմանագրի վավերացումը, եւ վստահ եղեք՝ Ռուսաստանում էլ Ադրբեջանը կգտնի ուժեր։ Անգամ Դումայում, ուր երեկ ահա այսպես միահամուռ քվեարկել են, կգտնվեն մարդիկ, որոնք պայքարելու են, որպեսզի չվավերացվի հայ-ռուսական պայմանագիրը։ Այս հարցի արծարծումն այսօր ե՛ւ Հայաստանում, ե՛ւ Ռուսաստանում ստեղծելու է հակազդեցություն։ Մինչեւ հիմա այդ մարդիկ հանգիստ հավաքել են ստորագրությունները, տարել են իրենց քարոզարշավը, բայց հակառակ քարոզչություն, ըստ էության, գոյություն չունի։ Երբ փորձ արվի այդ հարցը արդեն օրինական ճանապարհով առաջ մղել, այսինքն ներկայացնել Խորհրդարան, պահանջել հանրաքվե եւ այլն, բնականաբար Հայաստանի շատ քաղաքական ուժեր պիտի սկսեն հակաքարոզչություն։ Սա շատ բնական է։ Այս հակաքարոզչությունը պիտի ունենա իր անդրադարձը Ռուսաստանում։ Այդ հակաքարոզչությունների ժամանակ հնարավոր է նաեւ մեր բարեկամների համար հնչեն տհաճ արտահայտություններ։ Այս ամենը գրգռելու է մթնոլորտը՝ վավերացման այդ արարողությունից առաջ։ Ուրեմն ես խորհուրդ կտայի այս գործի նախաձեռնողներին ոչ թե պասիվ սպասել, այլ հակառակը՝ շատ ակտիվ գործել, օգտագործել իրենց ազդեցության բոլոր հնարավորությունները ե՛ւ Դումայում, ե՛ւ Մոսկվայի քաղաքական շրջանակներում, ե՛ւ Հայաստանում՝ հայ-ռուսական պայմանագիրը շուտափույթ վավերացնելու համար։ Միայն դրանից հետո է, որ եթե հաճելի կլինի, կարելի է խոսել նաեւ այդ միությանը միանալու կամ չմիանալու մասին։

/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////6\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\

ՕՇԻՆ ՔԵՇԻՇՅԱՆ («Արմինյն օբզերվըր» թերթի խմբագիր, Լոս Անջելես) - Որո՞նք եք համարում հայռուսական պայմանագրի ամենաարժեքավոր կետերը։

- Մեկն ակնհայտ է© այն արտահայտված է հենց վերնագրում։ Դա փոխօգնության պարտավորվածությունն է, որ կողմերը վերցնում են իրենց վրա՝ կողմերից մեկի վրա ագրեսիայի ծագման կամ ագրեսիայի սպառնալիքի ծագման դեպքում։ Երկրորդը՝ հայռուսական տնտեսական հարաբերությունների ծավալման դրույթներն են, որոնք չափազանց մանրամասն արտահայտված են մեր պայմանագրում։ Եվ այս առումով ես պետք է նշեմ, որ արդեն կատարված են զգալի, շատ լուրջ գործնական քայլեր, առնվազն երեք տնտեսական ծրագիր, որ Հայաստանի համար ունի ստրատեգիական նշանակություն։ Մեկը ատոմակայանն էր, որի ծրագիրը շարունակվում է, եւ հետագա շահագործումը նույնպես տեղի է ունենալու Ռուսաստանի հետ ամենասերտ համագործակցությամբ, երկրորդը՝ «Գազպրոմի» հետ ստորագրված այդ համաձայնագիրն էր, որի նշանակությունը գուցե պակաս չէ, քան ատոմակայանի գործարկման հարցում հայ-ռուսական համագործակցությունը։ Երրորդը «Նաիրիտի»՝ սինթետիկ կաուչուկի գործարանի վերակենդանացման ծրագիրն է, որն արդեն համատեղ իրականացվում է Ռուսաստանի ընկերություններից մեկի հետ։ Դա նույնպես չափազանց լուրջ ծրագիր է։ Ընդհանրապես՝ էներգետիկայի հետ կապված հարցերը հիմնականում ես համարում եմ ստրատեգիական նշանակություն ունեցող հարցեր։ Այնուհետեւ՝ ես շատ մեծ կարեւորություն եմ տալիս այդ պայմանագրի, այսպես կոչված, հումանիտար բլոկին՝ մշակութային հարաբերություններին, սոցիալական ոլորտին, մարդու իրավունքների, քաղաքացիների իրավունքների պաշտպանության հարցերին։ Բացի փոխադարձ օգնության պարտավորությունից, լուրջ փաթեթ է իրենից ներկայացնում ռազմական համագործակցության բնագավառը։ Դա վերաբերում է ե՛ւ կադրերի պատրաստմանը, ե՛ւ համատեղ զորավարժություններին, ե՛ւ սահմանների համատեղ պաշտպանությանը, ե՛ւ համատեղ միասնական հակաօդային պաշտպանությանը, ե՛ւ ռազմաարդյունաբերական համալիրի համագործակցությանը եւ այլն, եւ այլն։

ՌԻՏԱ ՇԱՌՈՅԱՆ («Հորիզոն» հայկական հեռուստաընկերություն) - Ինչպե՞ս եք գնահատում ՀայաստանՍփյուռք ներկա փոխհարաբերությունները եւ ինչպե՞ս եք տեսնում այդ հարաբերությունների մոտ ապագան՝ կապված երկքաղաքացիության օրենքի ընդունման կամ մերժման խնդրի հետ։

- Ես ՀայաստանՍփյուռք հարաբերությունները գնահատում եմ միանգամայն բավարար։ Ավելին չէր կարող լինել, քան կա, որովհետեւ ե՛ւ Սփյուռքը, ե՛ւ Հայաստանը համագործակցության մեխանիզմների ստեղծման հարցում դեռեւս գտնվում են փնտրտուքների մեջ։ Այս անկախության վեց տարիների ընթացքում կատարված է առավելագույնը. գտնված են համագործակցության լուրջ մեխանիզմներ։ Դրա մասին է խոսում մասնավորապես եւ Սփյուռքի մասնագետների աշխատանքը Հայաստանում։ Շատ շատերը, տասնյակ մարդիկ իրենց ուժը, կարողությունները եւ մտավոր պոտենցիալը օգտագործեցին Հայաստանում եւ այսօր էլ օգտագործում են։ Ես պետք է չափազանց բարձր գնահատեմ «Հայաստան» հիմնադրամի գործունեությունը, անկախ այս խոսակցություններից, որոնք ժամանակ առ ժամանակ ծագում են այն մարդկանց մեջ, որոնք տառապում են թերարժեքության բարդույթով եւ չեն ուզում տեսնել ոչ մի լավ բան, մենք վարժված ենք© եթե Հայաստանում կամ հայ ժողովրդի մոտ տեղի է ունենում մի լավ բան, անմիջապես գտնվում են չարախնդացողներ, անմիջապես գտնվում են մարդիկ, որոնք նսեմացնում են այդ գործունեությունը։ Հիմնադրամի գործունեության ոչ լիարժեք 5 տարվա ընթացքում այն արդեն իրականացրել է 53 մլն դոլարի ծրագրեր։ Հայ ժողովրդի պատմության մեջ ոչ մի բարեգործական կազմակերպություն, ազգային կառույց, լինի դա եկեղեցին, բազմաթիվ բարեգործական կազմակերպությունները, 5 տարվա ընթացքում 53 մլն դոլարի ծրագիր չեն իրականացրել։ Սա հրաշալի կառույց է, որն արդեն ապացուցել է իր արդյունավետությունը։ Ուղղակի բարի կամք է պետք օգնելու այս կառույցին, ոչ թե չարախնդալու, այլ օգնելու, հզորացնելու։ Այդ կառույցը բացառապես ծառայում է ազգի նպատակներին։ Այսքան խոսում ենք Ղարաբաղի մասին, Ղարաբաղի շենացման, ժողովրդի, անկախության, միացումի եւ այլնի մասին, բայց ոչ ոք չի կարողանում գնահատել ԳորիսՍտեփանակերտ ճանապարհի նշանակությունը։ Եթե հիմնադրամը ուրիշ ոչինչ չաներ, եթե կառուցեր միայն Գորիս-Ստեփանակերտ ճանապարհը, պետք է հիմնադրամը դնեիք ձեր գլխին։ Կան իհարկե նաեւ թյուրըմբռնումներ, բայց ես համարում եմ կեղծիք, երբ այդ թյուրըմբռնումները քաղաքական մի ուժի հետ փորձում են տարածել ամբողջ Սփյուռքի վրա։ Այո՛, մենք ունենք խնդիրներ ՀՅԴ-ի հետ, բայց ես չեմ կարծում եւ որեւէ սփյուռքահայ չի ընդունի, որ Սփյուռքը դա Դաշնակցությունն է© ո՛չ, ամենեւին ո՛չ։ Դաշնակցությունը Սփյուռքի համազգային կամ համասփյուռքյան կառույցներից մեկն է ընդամենը։ Մենք ունենք շատ ավելի հզոր կառույցներ, դա Հայ առաքելական եկեղեցին է, Հայ ավետարանչական եկեղեցին, Հայ կաթողիկե եկեղեցին, ունենք երեք ավանդական կուսակցություն, ՀԲԸՄ, Հայկական համագումար, եւ այս բոլոր համասփյուռքյան կառույցներից միայն Դաշնակցությունն է, որ մեզ հետ պրոբլեմներ ունի։ Մնացած բոլոր կազմակերպությունների հետ մեր հարաբերությունները փայլուն են, եւ մեր համագործակցությունը հրաշալի է։ Առիթ ունեցել եմ ասելու, որ, այո՛, մենք Սփյուռքի հետ երկխոսության դժվարություն ունենք, որովհետեւ Սփյուռքը չունի միասնական ներկայացուցչական մարմին։ Սփյուռքի համար հեշտ է. կա մեկ պետություն, կա իշխանություն, նրանց՝ մեզ հետ հարաբերվելը շատ հեշտ է։ Մեզ՝ նրանց հետ հարաբերվելը չափազանց բարդ խնդիր է։ Պարզապես Սփյուռքը դեռեւս չի կարողացել դուրս գալ այդ ավանդական ազգային կառույցների մտապատկերից եւ մտածել վերսփյուռքյան կամ համասփյուռքյան միասնական կառույցի մասին։ Մինչեւ սա չլինի, դժբախտաբար այս թյուրըմբռնումները, մեր համագործակցության անարդյունավետությունը լինելու է։ Բայց բոլոր դեպքերում կան նաեւ ուրախալի երեւույթներ, սա էլ պիտի նշեմ։ Գոնե հիմա արտաքին քաղաքականության մեջ նկատվում է ուժերի համախմբում, մասնավորապես Ղարաբաղի հարցում ծագած բարդությունների ֆոնի վրա։ Սփյուռքում նկատվում է ուժերի համախմբում, եւ կազմակերպությունները, որոնք ժամանակի ընթացքում բացարձակապես իրար հետ համագործակցելու մտադրություններ չէին դրսեւորել, արդեն մասնակցում են համատեղ գործողությունների՝ հանուն Հայաստանի, հանուն Արցախի։ Ես կարող եմ ասել Հայաստանին օգնության հարցում Հայկական համագումարը եւ Դաշնակցությունն արդեն շատ լավ համագործակցում են։ Ալիեւի՝ ԱՄՆ այցելության ընթացքում այդ համագործակցությունը նույնպես չափազանց արդյունավետ էր, նույնը 907 օրինագծի պահպանման հարցում մղվող պայքարում ե՛ւ Դաշնակցությունը, ե՛ւ Հայկական համագումարը գործում էին միասնաբար։ Մենք տեսանք, եթե անգամ երկու կազմակերպություն միանան, որքան մեծ հաջողությունների կարելի է հասնել։ Մենք չենք ասում՝ մեզ միացեք։ Նախ եւ առաջ Սփյուռքը թող միանա ինքն իրեն։ Սփյուռքի բոլոր կազմակերպությունները թող միանան։ Դրանից հետո մեր եւ Սփյուռքի միացումը որեւէ խնդիր չի առաջացնի։ Հիմա՝ երկքաղաքացիության մասին։ Այդ մասին ես իմ կարծիքը հայտնել եմ։ Ես կարծում եմ, Սփյուռքը պիտի այնքան մեծահոգություն ունենա, որ հասկանա, թե մենք ինչու ենք մերժել երկքաղաքացիությունը։ Դա պիտի հասկանար։ Ես փորձել եմ դա բացատրել։ Մենք ունենք շատ լուրջ խնդիրներ։ Եթե մենք հայտարարած լինեինք երկքաղաքացիություն, այսօր մենք բանակ չէինք ունենա։ Սփյուռքը կուզե՞ր, որ Հայաստանը բանակ չունենար։ Սփյուռքը կուզե՞ր, որ Արցախն այս վիճակում չլիներ, պարտված լիներ։ Մենք բանակ չէինք ունենա։ Սա մեր ամոթն է, մեր խայտառակությունն է։ Շատ հայ երիտասարդներ պարզապես Հայաստանից փախել են իրենց ընտանիքներով՝ բանակում ծառայելուց խուսափելու պատճառով։ Եթե նրանք ունենային երկքաղաքացիություն, նրանցից ոչ մեկը չէր ծառայի մեր բանակում։ Կգտնվեին կամավորներ, որովհետեւ մեր ժողովուրդը միշտ էլ հերոսներ ծնել է։ Կունենայինք հինգ հազարանոց, տասը հազարանոց անձնազոհների, մահապարտների, հերոսների ջոկատ, բայց դա բանակ չէր լինի։ Բանակը դա քաղաքացիական պարտականություն է, որը չեմ կարծում, թե որեւէ երկրում ժողովուրդը իրականացնում է հաճույքով։ Այնպես որ, սա միջոց էր որպեսզի մենք դա ունենայինք։

ԱՐԹՈՒՐ ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ («Հայաստանի ձայն») - Պարոն նախագահ, Դուք հոկտեմբերի 10-ին մեկնելու եք Ստրասբուրգ եւ հանդիպելու եք Ժակ Շիրակի հետ։ Արդյո՞ք Դուք բարձրացնելու եք Վարուժան Կարապետյանին ազատելու հարցը։

- Անցյալ տարվա մեր հանդի?

Share this Post: Facebook Twitter Google Plus Email
Copyrights © 2017 & All Rights Reserved.